PRZEBIEG WARSZTATÓW GORCE LIVING LAB 15-16 Czerwiec 2026
Jako Szczawa 2.0 uczestniczyliśmy w dwudniowych warsztatach „Gorce Living Lab: Przyroda – Ludzie – Przyszłość”, które okazały się jednym z najbardziej intensywnych i wartościowych doświadczeń rozwojowych, jakie mieliśmy okazję przeżyć. Już po dwóch dniach było jasne, że to nie jest zwykłe szkolenie, tylko metoda pracy, którą można stosować w każdej dziedzinie – nie tylko w rozwoju regionów, ale też w organizacjach i projektach. Wiedza i sposób pracy zmieniły naszą perspektywę. Pokazały inne podejście do współpracy, planowania i myślenia o przestrzeni oraz relacjach między ludźmi o różnych doświadczeniach.
DZIEŃ 1 – TEREN I ZROZUMIENIE REGIONU
Warsztaty rozpoczęliśmy od przyjazdu do pensjonatu Jurkowski w Ochotnicy Dolnej, który był bazą całego wydarzenia. Po krótkiej zbiórce od razu ruszyliśmy w teren. Pierwszy dzień był całkowicie oparty na bezpośrednim kontakcie z naturą Gorców. Poznawaliśmy faunę i florę „od środka”, bez teorii z sali. Omawialiśmy funkcjonowanie gleb, proces fotosyntezy, magazynowanie CO₂ w glebie oraz różnice między zwykłą łąką a łąką wypasaną przez owce. Szczególnie ważne było zrozumienie wpływu wypasu owiec na krajobraz i ekosystem oraz refleksja, jaki stan Gorców jest pożądany – bardziej naturalny czy utrzymywany kulturowo. To pozwoliło nam zobaczyć realny konflikt między przyrodą, tradycją i decyzjami człowieka. Po powrocie z terenu mieliśmy wspólny obiad, a następnie rozpoczęła się intensywna praca warsztatowa w pensjonacie.
PRACA WARSZTATOWA
Popołudniowa część była bardzo intensywna i wymagająca mentalnie. Pracowaliśmy w interdyscyplinarnych grupach złożonych z osób o zupełnie różnych doświadczeniach – nauki, samorządu, turystyki i biznesu. Ta różnorodność bardzo szybko zaczęła działać jako siła napędowa procesu. Wspólna praca pokazała, że mimo różnych perspektyw można bardzo szybko dojść do spójnych wniosków i rozwiązań. Wieczorem odbyła się kolacja i czas na integrację oraz odpoczynek.
DZIEŃ 2 – INTERPRETACJA I PROJEKTOWANIE PRZYSZŁOŚCI
Drugi dzień rozpoczął się od śniadania i ponownego wyjścia w teren. Tym razem skupiliśmy się nie tylko na przyrodzie, ale przede wszystkim na metodach interpretacji dziedzictwa. Poznaliśmy model tzw. „trójkąta interpretacji”, który łączy zjawisko, jego znaczenie oraz odbiorcę. W praktyce zobaczyliśmy, jak można nadawać dodatkową wartość miejscom poprzez sposób ich przedstawienia i opowiadania. Doświadczyliśmy tego bezpośrednio w terenie, co pozwoliło zrozumieć, jak bardzo narracja wpływa na odbiór przestrzeni i jej znaczenia. Następnie odbyły się warsztaty „Gorce 2050”, podczas których grupy opracowywały konkretne innowacje dla przyszłości regionu.
EFEKT KOŃCOWY
Całe szkolenie było maksymalnie skondensowane do dwóch dni, ale intensywność pracy sprawiła, że efekty były porównywalne z długim procesem projektowym. Największym wnioskiem jest to, jak szybko można osiągnąć realne rezultaty przy dobrze zaprojektowanej metodzie pracy. Pozostaje pytanie, które pojawiło się naturalnie po zakończeniu: co by było, gdyby taki proces trwał rok? Z perspektywy Szczawa 2.0 uważamy, że tego typu warsztaty powinny być standardem w pracy nad rozwojem regionów i projektów społecznych. To nie jest tylko narzędzie dla Gorców, ale uniwersalna metoda zmiany sposobu myślenia i działania.
CZYM JEST GORCE LIVING LAB
Living Lab zakłada współtworzenie innowacji z użytkownikami miejsca. W Gorcach oznacza to:
– współtworzenie kierunków rozwoju regionu
– łączenie ochrony przyrody z turystyką
– testowanie pomysłów w realnym środowisku
– angażowanie mieszkańców jako współautorów zmian
Celem projektu (UJ) było wypracowanie scenariuszy rozwoju zgodnych z potencjałem przyrodniczym i społecznym regionu.
DESIGN THINKING – 5 ETAPÓW
1. Empatia: analiza potrzeb mieszkańców, przedsiębiorców, turystyki i ochrony przyrody. Kluczowe pytanie: jak rozwijać region bez utraty tożsamości.
2. Definiowanie problemów: napięcia turystyka–przyroda, rozwój–krajobraz, mieszkańcy–presja turystyczna.
3. Generowanie pomysłów: trasy edukacyjne, produkty lokalne, mikrobiznesy, interpretacja dziedzictwa, współpraca gmina–NGO–biznes.
4. Prototypowanie: mapy rozwoju, modele usług, propozycje działań społecznych.
5. Testowanie: weryfikacja wykonalności, akceptacji społecznej i konfliktów.
PRZESTRZEŃ WARSZTATOWA
Warsztaty odbyły się w dwóch formach:
– teren: analiza krajobrazu, infrastruktury i uwarunkowań Gorców
– część robocza: Ochotnica Dolna, Pensjonat Jurkowski – praca projektowa i prototypowanie
DLACZEGO TO BYŁ PRZEŁOM
Zmiana modelu decyzyjnego:
z góry → do współtworzenia z mieszkańcami
Efekty:
– większa akceptacja społeczna
– mniej konfliktów przestrzennych
– lepsze wykorzystanie potencjału
– wzmocnienie tożsamości regionu
ZNACZENIE STRATEGICZNE
1. Diagnostyczne: realne problemy regionu
2. Projektowe: turystyka zrównoważona, lokalna gospodarka, infrastruktura miękka
3. Integracyjne: współpraca nauki, samorządu, NGO, biznesu i mieszkańców
WARTOŚĆ DODANA
Najważniejszy efekt to zmiana myślenia: Gorce nie są już tylko obszarem zarządzania, lecz wspólną platformą projektowania przyszłości. Rośnie kapitał społeczny i współpraca.
ZNACZENIE DLA REGIONU
Udział w takich procesach oznacza:
– budowanie pozycji lidera zmian
– wpływ na narrację regionu
– dostęp do sieci naukowo-inwestycyjnej
– fundament pod rozwój turystyki i funkcji uzdrowiskowych
Szczawa może pełnić rolę laboratorium innowacji wiejskich w Gorcach.
PODSUMOWANIE
Rozwój regionów górskich nie musi opierać się na konflikcie między naturą a inwestycjami. Może opierać się na współpracy. Warsztaty w Ochotnicy Dolnej pokazały, że mieszkańcy, nauka i samorząd mogą wspólnie projektować przyszłość regionu.
