Szczawa. Miejsce, które dopiero się zaczyna

SZCZEGÓŁY

Szczawa. Miejsce, które dopiero się zaczyna

Informacje

Wprowadzenie

Szczawa to wiejska gmina położona w województwie małopolskim, w powiecie limanowskim. Formalnie została utworzona 1 stycznia 2025 r. z części gminy Kamienica. Ze względu na górski charakter, bogactwo lasów i źródeł mineralnych, a także historię partyzancką, gmina posiada duży potencjał rozwojowy. Obszar gminy to 42,38 km², z czego większość stanowią lasy, natomiast liczba mieszkańców w 2025 r. wynosiła około 1830 osób.

1. Podstawowe informacje

  • **Województwo, powiat, gmina ** – Gmina Szczawa leży w województwie małopolskim, w powiecie limanowskim i obejmuje tylko miejscowość Szczawa.
  • **Powierzchnia ** – 4238 ha (42,38 km²).
  • Liczba mieszkańców – ok. 1830 w 2025 r.; dane z 2011 r. wskazywały 1974 mieszkańców, a w 2021 r. 1863 mieszkańców, co świadczy o depopulacji.
  • Gęstość zaludnienia – około 42 osób/km².
  • Struktura wieku – gmina starzeje się; udział osób powyżej 65 lat wzrósł z 14 % w 2011 r. do 18 % w 2021 r., a liczba dzieci spada.
  • Liczba gospodarstw i charakter wsi – występuje luźna zabudowa łańcuchowa w dolinie Szczawy; nie ma bloków ani osiedli, dominują gospodarstwa rodzinne i domy letniskowe.

2. Położenie geograficzne

  • **Pasmo górskie ** – Szczawa leży na styku Gorców i Beskidu Wyspowego; najwyższe partie gminy wznoszą się do ok. 880 m n.p.m., a najniższe sięgają ok. 500 m n.p.m.. Najbliższe szczyty to Kiczora, Wielki Wierch i Mogielica – najwyższy szczyt Beskidu Wyspowego (1171 m).
  • Rzeki i potoki – przez gminę płyną potoki Głębieniec, Mogielica i Szczawa, które łączą się w rzekę Kamienica. Na granicy z gminą Kamienica znajduje się wodospad Spad (Skok) na Kamienicy.
  • Klimat i krajobraz – mikroklimat górski cechuje się czystym powietrzem, chłodnymi, wilgotnymi latami i śnieżnymi zimami. Lasy i polany zapewniają malownicze krajobrazy, a dolina potoku tworzy wąską, zacienioną nieckę.
  • Współrzędne geograficzne – 49°36′30″ N i 20°17′46″ E.

3. Tereny i użytkowanie gruntów

Gmina ma wyraźnie górski charakter; zabudowa koncentruje się w dolinach, a większość obszaru zajmują lasy i łąki.

Rodzaj terenuUdział w powierzchniObszar (ha)
Lasy (państwowe i prywatne)≈64,5 %ok. 2638 ha
Użytki rolne łącznie≈33 %ok. 3130 ha
– grunty orne16,6 %ok. 700 ha
– łąki i pastwiska13,2 %ok. 560 ha
– sady<2 %<85 ha
Tereny zabudowane i inneok. 2,8 %ok. 120 ha

Na stromych zboczach pola są porzucane i następuje sukcesja leśna. Lasy są chronione – obowiązuje zakaz ich przekształcania.

4. Wody mineralne i potencjał uzdrowiskowy

Źródła szczaw to jedno z największych bogactw gminy:

  • Historia – pierwsze wzmianki o leczniczych wodach pochodzą z XV w., kiedy Jan Długosz wspominał o „szczawie”, czyli kwaśnej wodzie. W XVIII w. profesor Baltazar Hacquet badał wody i sklasyfikował je jako wody kwaśne.
  • Eksploatacja – w latach 30. XX w. rozpoczęto industrialną eksploatację; powstała rozlewnia i pijalnia, ale II wojna światowa przerwała plany. Po wojnie odwiercono nowe otwory (Szczawa I, 1977) i zmodernizowano ujęcia.
  • Wody – występują tu wody wodorowęglanowo-chlorkowo-sodowo-jodkowe („szczawy”), m.in. ujęcia Hanna, Dziedzilla, Krystyna, Szczawa I i Szczawa II. Zawierają one jony sodu, wapnia, magnezu i jodu, co korzystnie wpływa na układ trawienny, oddechowy i nerwowy. Kuracje trwają 4–6 tygodni.
  • Potencjał – gmina stara się o status uzdrowiska; plany obejmują rozbudowę pijalni, przywrócenie rozlewni i rozwój turystyki zdrowotnej.

5. Historia Szczawy

  • Początki – pierwsze wzmianki o osadzie pochodzą z początku XVII w. Była ona hamletem należącym do wsi Kamienica, własnością klasztoru klarysek w Starym Sączu. Po konfiskacie dóbr kościelnych w XVIII w. przeszła w ręce państwowe, a następnie prywatne.
  • XIX w. – w połowie XIX w. działały tu zakłady hutnicze Maksymiliana Marszałkowicza. Słynny zielarz Tomasz „Bulanda” Chlipała (ur. ok. 1810–1820 r.) pochodził z przysiółka Bulandy.
  • Okres międzywojenny – rozwijała się turystyka i eksploatacja wód; Mieczysław Orłowicz popularyzował ideę budowy uzdrowiska.
  • II wojna światowa – w Szczawie działał oddział partyzancki 1. Pułku Strzelców Podhalańskich AK. 13 stycznia 1945 r. w przysiółku Bukówka stoczono bitwę z Niemcami; oddziały AK odparły natarcie i zadały wrogowi straty. Polanki (wysoka polana na zboczach) służyły jako miejsce zrzutów alianckich.
  • Czasy powojenne – w 1974 r. minister uznał szczawskie źródła za wody lecznicze, co otworzyło drogę do rozwoju uzdrowiska. W 2025 r. utworzono samodzielną gminę Szczawa.

6. Kultura i dziedzictwo

  • Biali Górale – mieszkańcy Szczawy należą do grupy etnograficznej Białych Górali, zamieszkującej dolinę Kamienicy. Ich strój góralski, białe portki i haftowane koszule są symbolami regionu.
  • Tradycje i folklor – zachowały się śpiewy i tańce góralskie, a także unikatowa gwara. Organizowane są wydarzenia folklorystyczne, m.in. impreza „Lato w Szczawie”.
  • Dziedzictwo sakralne – w centrum stoi drewniany kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa (1958–1960), w którym znajdują się barokowe stacje drogi krzyżowej z XVIII w.. Na cmentarzu stoi zabytkowa kaplica z połowy XIX w.
  • Muzeum AK – w dawnej kaplicy mieści się Muzeum 1. Pułku Strzelców Podhalańskich AK, w którym zgromadzono eksponaty partyzanckie i upamiętniono bitwę szczawską.

7. Turystyka

Szczawa jest doskonałą bazą wypadową w Gorce i Beskid Wyspowy. Głównymi atrakcjami są:

  • Szlaki piesze – z centrum wychodzą szlaki na Mogielicę, Kiczorę i Gorc; łączą się z Głównym Szlakiem Beskidzkim.
  • Szlaki rowerowe – biegną w dolinie Kamienicy i w stronę polan na Wielkim Wierchu; przygotowano też trasy enduro.
  • Punkty widokowe – z polany Stumorgowej i wieży na Mogielicy roztaczają się panoramy Beskidów, Pienin, Gorców i Tatr.
  • Wodospad Spad (Skok) – naturalny kilkumetrowy wodospad na rzece Kamienica stanowi cel spacerów.
  • Ośrodek narciarski Polanki – na zboczach Wielkiego Wierchu działały wyciągi orczykowe; obecnie infrastruktura jest skromna, lecz teren ma potencjał do reaktywacji.
  • Slow tourism – cisza, niewielka liczba turystów i możliwość wypoczynku w agroturystykach sprzyjają rozwojowi turystyki zdrowotnej i wypoczynkowej.

8. Przyroda

Gmina leży w rejonie cennym przyrodniczo:

  • Lasy – dominuje mieszany las regla dolnego (buk, jodła, świerk). W runie rosną borówki, jeżyny i liczne gatunki grzybów.
  • Fauna – obszary Natura 2000 „Ostoja Gorczańska” i „Środkowy Dunajec z dopływami” chronią siedliska niedźwiedzia, wilka, rysia i wielu ptaków leśnych.
  • Ochrona – Południowomałopolski Obszar Chronionego Krajobrazu obejmuje większość gminy i ogranicza inwestycje szkodliwe dla środowiska.
  • Unikalne miejsca – liczne polany (np. Polanki) stanowią siedliska storczyków i innych chronionych roślin; w dolinach potoków występują torfowiska i starorzecza.

9. Infrastruktura

  • Transport – przez Szczawę przebiega droga wojewódzka DW 968 (Łącko – Mszana Dolna), łącząca z Nowym Sączem i Krakowem. Transport publiczny jest ograniczony; brak linii kolejowej. Stan dróg lokalnych wymaga modernizacji, a zimą drogi są śliskie i niebezpieczne.
  • Komunikacja publiczna – kursują busy i autobus gminny, ale liczba połączeń jest mała, co utrudnia dojazd uczniów do szkół i mieszkańców do pracy.
  • Szkoły i obiekty – w gminie działa szkoła podstawowa, przedszkole, biblioteka i remiza OSP; brak szkoły średniej powoduje odpływ młodzieży.
  • Internet – dostępny jest szerokopasmowy internet LTE/5G; gmina planuje rozbudowę sieci światłowodowej.
  • Inwestycje – planowane są modernizacje dróg, budowa ścieżki rowerowej, rozbudowa pijalni wód oraz budowa centrum rekreacyjnego w Polankach.

10. Gospodarka lokalna

  • Rolnictwo – niewielkie gospodarstwa rodzinne koncentrują się na hodowli owiec i bydła; uprawia się zboża i ziemniaki na kamienistych glebach. Produkty regionalne (sery owcze, miody, zioła) mają potencjał marketingowy.
  • Leśnictwo i drzewnictwo – w gminie działają małe tartaki i zakłady stolarskie; drewno jest ważnym surowcem.
  • Przedsiębiorstwa – w 2023 r. zarejestrowano ok. 160–170 podmiotów gospodarczych, głównie mikrofirm (usługi, handel, budownictwo, transport). Brakuje dużych zakładów przemysłowych.
  • Turystyka i usługi – zaledwie sześć podmiotów prowadzi działalność noclegową i gastronomiczną. Szansa tkwi w agroturystyce i pensjonatach.

11. Analiza promocyjna

Atuty

  • Wyjątkowe walory przyrodnicze – lasy, rzeki, polany i mikroklimat górski.
  • Źródła mineralne – lecznicze wody o unikatowym składzie.
  • Historia i tradycje – bogata historia partyzancka oraz kultura Białych Górali.
  • Spokojna atmosfera – brak masowej turystyki, możliwość odpoczynku.

Słabe strony

  • Ograniczona infrastruktura i transport.
  • Depopulacja i starzenie się społeczeństwa.
  • Brak dużych przedsiębiorstw i niska baza noclegowa.

Niewykorzystane możliwości

  • Rozbudowa uzdrowiska i wykorzystanie pełnego potencjału wód mineralnych.
  • Rozwój slow-tourism i ekoturystyki.
  • Produkty lokalne – sery, miody, zioła mogą być marką gminy.
  • Przywrócenie ośrodka narciarskiego Polanki.

Porównanie z innymi miejscowościami

W porównaniu do uzdrowisk takich jak Krynica-Zdrój czy Szczawnica, Szczawa jest mniej rozwinięta, ale ma bardziej dziki charakter i niepowtarzalną ciszę. W przeciwieństwie do Rabki-Zdroju, nastawionej na turystykę dziecięcą, Szczawa może promować się jako miejsce slow-tourismu i turystyki medycznej dla dorosłych. Uzdrowisko w Szczawie przyciąga mniej kuracjuszy, ale wody są równie wartościowe, a nie ma tu tłoku i komercjalizacji.

12. Analiza SWOT

Mocne stronySłabe strony
Bogate walory przyrodnicze (lasy, rzeki, polany), mikroklimat, wody mineralneNiewystarczająca infrastruktura (drogi, komunikacja), brak dużych przedsiębiorstw
Autentyczna kultura Białych Górali i historia partyzanckaDepopulacja, starzejące się społeczeństwo
Spokojna atmosfera i brak masowej turystykiSłaba promocja i ograniczona baza noclegowa
SzanseZagrożenia
Uzyskanie statusu uzdrowiska, rozwój turystyki zdrowotnej i ekoturystykiOdpływ młodych ludzi, niewykorzystanie potencjału wód mineralnych
Fundusze UE i krajowe na rozwój infrastrukturyKlęski żywiołowe (powodzie, osuwiska) i zmiany klimatyczne
Rozwój lokalnych produktów i marki regionalnejKonkurencja ze strony znanych kurortów (Krynica, Szczawnica)

13. Pomysły na rozwój

  1. Uzdrowisko – dokończyć proces uzyskiwania statusu uzdrowiska, rozbudować pijalnię i park zdrojowy, stworzyć bazę zabiegową i spa.
  2. Slow tourism – promować spokój, ciszę i kontakt z naturą; tworzyć ścieżki edukacyjne, parki linowe i miejsca medytacji w lasach.
  3. Produkty regionalne – wspierać producentów serów, miodów i ziół; utworzyć lokalny targ i markę „Szczawskie specjały”.
  4. Transport i infrastruktura – modernizować drogi, budować chodniki i ścieżki rowerowe; wprowadzić regularne połączenia busowe do Limanowej i Nowego Sącza.
  5. Szkolenia i edukacja – organizować kursy dla przedsiębiorców z zakresu turystyki, marketingu internetowego i zielonego rolnictwa; utworzyć świetlicę wiejską i centrum kultury dla młodzieży.
  6. Reaktywacja Polanek – przywrócić wyciągi narciarskie i stworzyć całoroczny ośrodek sportowy (z trasami rowerowymi, biegowymi, nartostrada).
  7. Marketing – stworzyć profesjonalną stronę internetową i aktywnie promować gminę w mediach społecznościowych; zachęcać do wizyt poprzez filmy i relacje live z polan i pijalni.

14. Ciekawostki

  1. Nazwa „Szczawa” pochodzi od kwaśnych wód, zwanych przez górali „szczawy”.
  2. Gmina stała się samodzielna dopiero w 2025 r., choć plany jej utworzenia pojawiły się już w 2008 r. i były torpedowane przez władze do 2017 r., kiedy Trybunał Konstytucyjny orzekł o nielegalności zawieszenia powstania gminy.
  3. W przysiółku Bukówka znajduje się miejsce zrzutów alianckich, na które w styczniu 1945 r. wykonano nalot broniący partyzantów.
  4. Wody „Szczawa I” zawierają jod i zalecane są przy chorobach tarczycy.
  5. „Bulanda” – słynny zielarz – do dziś jest bohaterem lokalnych legend; przypisuje mu się zdolności uzdrawiające i kontakt z naturą.
  6. Kapliczka Bulandowa na Polanach jest jedyną w regionie w całości z kamienia, zbudowaną w XIX w. przez wspomnianego zielarza.
  7. Biali Górale różnią się strojem i gwarą od znanych Podhalan; używają białych spodni z wełny i nie noszą parzenic.
  8. W Szczawie znajduje się największa w Polsce pijalnia wody wodorowęglanowo-chlorkowo-sodowo-jodkowej.
  9. Niedaleko przebiega stary trakt miedziowy łączący dawniej Górny Śląsk z Węgrami przez Przełęcz Knurowską.
  10. W 2010 r. w budynku pijalni otwarto punkt informacji turystycznej.
  11. Gmina graniczy z siedmioma innymi gminami (Kamienica, Słopnice, Dobra, Mszana Dolna, Niedźwiedź, Nowy Targ, Ochotnica Dolna).
  12. Najbliższe miasta to Limanowa (25 km), Mszana Dolna (25 km), Łącko (13 km), Nowy Sącz (45 km), Kraków i Zakopane (ok. 80 km).
  13. Mieszkańcy nazywają się „szczawianami”.
  14. W rejonie występuje 940 gatunków roślin naczyniowych, w tym liczne storczyki.
  15. Z wieży widokowej na Mogielicy można zobaczyć w pogodny dzień Tatry, Pieniny i Beskid Sądecki.
  16. W XVI w. w okolicy powstały pierwsze tartaki wodne, wykorzystujące siłę Kamienicy.
  17. Region słynie z kamiennych kapliczek i krzyży przydrożnych – jedna z najstarszych pochodzi z 1775 r.
  18. W 1977 r. w Szczawie odwiercono najgłębszy odwiert w Małopolsce (ponad 600 m) w celu poszukiwania nowych źródeł wody mineralnej.
  19. Wiersz „Szczawa” napisał znany poeta góralski Władysław Orkan.
  20. Jedna z polan nazywa się „Stumorgowa”, co oznacza „sto mórg” – dawną jednostkę powierzchni.
  21. Legendy mówią, że w lasach Szczawy ukryty jest skarb Konfederatów Barskich.
  22. Podczas obławy w 1944 r. partyzanci ukryli broń w studniach, które odkryto dopiero w latach 90.
  23. Na łące Polanki co roku odprawiana jest msza upamiętniająca żołnierzy AK.
  24. W Szczawie kręcono sceny do filmu „Wakacje z duchami”.
  25. W gminie rosną reliktowe jawory liczące ponad 200 lat.
  26. W centrum wsi stoi unikatowa kamienna figura św. Jana Nepomucena.
  27. Na stokach Polan można znaleźć kryształki kwarcu i agatów.
  28. Wędkarze odwiedzają Kamienicę w poszukiwaniu pstrąga potokowego.
  29. Zimą zdarzają się tu naturalne śnieżne lawiny; w latach 60. kilka chat zostało zasypanych.
  30. W pobliżu przebiega europejski szlak rowerowy EuroVelo 11.

15. Podsumowanie – dlaczego Szczawa ma potencjał?

Szczawa łączy walory przyrodnicze, kulturowe i historyczne w unikatowy sposób. To niewielka górska gmina z bogactwem lasów i źródeł mineralnych, otoczona szczytami Gorców i Beskidu Wyspowego. Historia walk partyzanckich oraz kultura Białych Górali nadają jej wyjątkowy charakter, a brak masowej turystyki sprzyja wypoczynkowi. Choć gmina zmaga się z depopulacją, ograniczoną infrastrukturą i niewielką bazą gospodarczą, ma ogromne możliwości rozwoju: uzdrowisko, slow-tourism, lokalne produkty, rozbudowę infrastruktury i promocję w sieci. Dzięki mądrej strategii Szczawa może stać się znanym, ale wciąż autentycznym miejscem dla turystów, inwestorów i mieszkańców.

Ludzie Szczawy i Gorców

Jak czytać tę kronikę

Poniższy materiał jest roboczą, ale bardzo szeroką kroniką osób związanych ze Szczawą, dawną gminą Kamienica, Zasadnem, Zbludzą, Ochotnicą, Gorcami i najbliższym regionem. Został zbudowany na źródłach urzędowych, parafialnych, regionalistycznych, przyrodniczych, kombatanckich i naukowych. Najlepiej udokumentowane są: dzieje parafii kamienickiej i szczawskiej, historia wód mineralnych, właściciele dóbr kamienickich, ochrona przyrody w Gorcach oraz konspiracja i 1 Pułk Strzelców Podhalańskich AK. W przypadku wielu dawnych mieszkańców z XVI–XVIII wieku zachowały się tylko pojedyncze wzmianki. Tam, gdzie źródła są rozbieżne lub niepełne, zaznaczam to wprost jako „wymaga potwierdzenia”

W praktyce kronika ma dwa poziomy. Pierwszy to postacie szerzej opisane, które rzeczywiście kształtowały region instytucjonalnie, gospodarczo, religijnie, kulturowo albo militarnie. Drugi to korpus osób poświadczonych źródłowo, zwłaszcza z czasu wojny, kiedy mamy zachowane listy osobowe oddziałów działających w Gorcach i wokół Szczawy. Dzięki temu można uczciwie dojść do ponad 200 nazwisk, bez dopisywania ludzi „z pamięci” i bez tworzenia legend w miejsce faktów. 

Warto też pamiętać, że Szczawa od 1 stycznia 2025 r. funkcjonuje już jako odrębna gmina, a utworzenie własnego samorządu było zwieńczeniem wieloletnich działań lokalnej społeczności, mocno związanych z ambicją uzyskania statusu uzdrowiska. To powoduje, że obok postaci historycznych trzeba dziś wpisywać do kroniki także współczesnych samorządowców, animatorów kultury, społeczników i ludzi promujących markę miejsca. 

Fundamenty regionu przed wojną

Zanim przejdziemy do nazwisk, trzeba zobaczyć sam krajobraz pamięci: Szczawa wyrasta na styku Gorców i Beskidu Wyspowego, a jej historia łączy trzy wielkie osie dziejowe regionu — parafię kamienicką, dobra klarysek i późniejszych właścicieli ziemskich oraz tradycję wód mineralnych i niespełnionej idei uzdrowiska. Źródła parafialne i regionalne pokazują, że Kamienica została lokowana w 1330 r., a parafia obejmowała później również Szczawę, Zasadne i Zbludzą; sama Szczawa jako osada późniejsza wyłania się wyraźniej dopiero w XVIII wieku. 

 

Najwcześniejsze osoby, które naprawdę da się nazwać z imienia i nazwiska lub funkcji, to przede wszystkim ludzie Kościoła, właściciele i organizatorzy osadnictwa. Dla samej Kamienicy i otoczenia — z którego później wyrosły także dzieje Szczawy — ważne są klaryski starosądeckie, ksieni Katarzyna, pierwsi znani plebani oraz lokalni wójtowie i sołtysi. Parafia w Kamienicy jest poświadczona źródłowo już w XV wieku; w 1422 r. występuje pleban Jakub, w 1529 r. Bernard ze Starego Sącza, a w wizytacji z 1565/1566 miejscowym proboszczem był Stanisław z Gorlic, zastępowany przez Grzegorza ze Starego Sącza. W tej samej wizytacji jako lokalny informator pojawia się kamienicki wójt Mikołaj Pierzga, od którego wzięła nazwę część osadnictwa. 

Katalog osób do 1939 roku

text
Święta Kinga — fundatorka klasztoru klarysek w Starym Sączu; pośrednio jedna z najważniejszych postaci dla dziejów własnościowych całej ziemi sądeckiej, z której wyrasta późniejsza Kamienica i jej okolice.
Ksieni Katarzyna — wystawczyni przywileju lokacyjnego Kamienicy z 1330 r.; ważna dla początku stałego osadnictwa w dolinie Kamienicy.
Jakub — pleban kamienicki wzmiankowany w 1422 r.; jedna z najstarszych imiennie znanych osób związanych z obszarem późniejszej Szczawy.
Jan Długosz — kronikarz, który odnotował właściwości tutejszych wód; ważny dla najstarszej pamięci o szczawskich źródłach.
Bernard ze Starego Sącza — administrator parafii kamienickiej w 1529 r.
Stanisław z Gorlic — proboszcz kamienicki w połowie XVI w.
Grzegorz ze Starego Sącza — zastępca proboszcza w Kamienicy w czasie wizytacji 1565/1566.
Mikołaj Pierzga — wójt kamienicki w XVI w.; nazwisko zachowane również w lokalnym nazewnictwie.
Filip Padniewski — biskup krakowski, w którego imieniu prowadzono wizytację parafii.
Marek z Lipnicy Murowanej — wizytator parafii kamienickiej.
Kajetan Sołtyk — biskup krakowski; ważny w kontekście reorganizacji kościelnej po I rozbiorze.
Dawid Wołoch — zasadźca Ochotnicy; ważny dla całego wołoskiego pasa Gorców.
Walenty Ochotnicki — sołtys Ochotnicy, któremu przypisuje się budowę pierwszego kościoła we wsi.
Stanisław Staszic — w 1818 r. zanotował występowanie kwaśnych źródeł w Szczawie.
Baltazar Hacquet — badacz Karpat i klasyfikator wód występujących w Szczawie.
Tomasz Marszałkowicz — ojciec Maksymiliana; dzierżawca i właściciel wielu sądeckich wsi.
Maksymilian z Brzezia Marszałkowicz — najważniejszy XIX-wieczny właściciel dóbr kamienickich obejmujących Kamienicę, Zasadne, Zalesie, Zbludzą i Szczawę; inwestor, gospodarz, działacz narodowy i patron kultury.
Kornelia Kirchner Marszałkowicz — żona Maksymiliana; wniosła kamienicki majątek w posagu.
Zygmunt Marszałkowicz — syn Maksymiliana; związany z tradycją powstańczą.
Ludwik Kubala senior — zarządca dóbr Marszałkowicza.
Leopold Bossowski — zarządca dóbr Marszałkowicza.
Jan Kanty Andrusikiewicz — przywódca powstania chochołowskiego, zatrudniony w zakładach Marszałkowicza.
Antoni Skąpski — główny oficjalista Marszałkowicza, uczestnik życia publicznego Sądecczyzny.
Walery Wielogłowski — partner Marszałkowicza w działaniach oświatowych i czytelniczych.
Henryk Wodzicki — postać korespondencyjnie związana z aktywnością Maksymiliana Marszałkowicza.
Szczęsny Morawski — regionalista i historyk korzystający z biblioteki w kamienickim dworze.
Ferdynand Kudelka — historyk korzystający z kamienickiego księgozbioru.
Lucjan Siemieński — historyk i literat korzystający z biblioteki Marszałkowicza.
Ignacy Górski — proboszcz Kamienicy, zmarły w 1917 r.
Jan Rosiek — proboszcz Kamienicy; zabiegał o możliwość odprawiania mszy w Szczawie i uchodził za patriotę, społecznika i „ojca ubogich”.
Antoni Gryzina-Lasek — balneolog, działacz niepodległościowy, inicjator eksploatacji szczawskich źródeł i budowy pijalni; jedna z kluczowych postaci nowoczesnej historii Szczawy.
Franciszek Jan Kmietowicz — lekarz i balneolog, propagator wartości szczawskich wód.
Orłowicz-Parchill — propagator szczawskich zdrojów w początkach XX w.; imię wymaga potwierdzenia.
Adam Starzeński — zarządca dóbr i jeden z inicjatorów ochrony przyrody w Gorcach.
Tadeusz Świerz-Zaleski — leśnik, współinicjator przedwojennego rezerwatu gorczańskiego.
Władysław Szafer — profesor i jeden z najważniejszych obrońców idei ochrony Gorców.
Ludwik Wodzicki — właściciel, który w 1927 r. utworzył rezerwat im. Władysława Orkana.
Władysław Orkan — najważniejsza postać literacka i symboliczna Gorców; patron przedwojennego rezerwatu.
Władysław Midowicz — działacz turystyczny i krajoznawczy, ważny dla górskiej popularyzacji regionu.
Jan Stachura — nauczyciel i oficer rezerwy, który od 1940 r. współtworzył struktury konspiracyjne na obszarze Kamienicy i Szczawy.
Franciszek Kurzeja „Świder” — współpracownik Jana Stachury, jeden z ludzi pierwszej konspiracji w rejonie.
Władysław Madoń „Turek” — współtwórca pierwszej placówki ZWZ obejmującej Kamienicę, Szczawę, Zasadne i Zbludzą.
Mieczysław Dydyński — proboszcz Kamienicy od 1938 r., zamordowany przez Niemców.

Ten blok łączy osoby udokumentowane w historii własnościowej, kościelnej, uzdrowiskowej, przyrodniczej i przedwojennej konspiracyjnej regionu. Przy Orłowiczu-Parchillu zostawiam zastrzeżenie, bo w szybkodostępnych źródłach sieciowych pojawia się forma nazwiska, ale bez pełnego, pewnego rozwinięcia imienia. 

Ludzie rozwoju, źródeł i niespełnionego uzdrowiska

Jeśli wskazać jedną postać, bez której nowoczesna historia Szczawy wyglądałaby inaczej, byłby to Antoni Gryzina-Lasek. Był lekarzem, balneologiem, działaczem niepodległościowym i inicjatorem eksploatacji szczawskich źródeł; kupował działki w Szczawie, budował pijalnię, wykonywał odwierty i promował miejscowość jako przyszłe uzdrowisko. Jego praca połączyła w jednym miejscu trzy wątki: zdrowie, lokalną gospodarkę i niepodległościową sieć kontaktów. Po wojnie naukowe badania i idee uzdrowiskowe podejmowali m.in. Jerzy Chrząstowski, a bibliografie Państwowego Instytutu Geologicznego dokumentują również prace o Szczawie autorstwa Stanisława WęcławikaLucyny Rajchel i środowiska AGH. 

Katalog osób związanych z wodami, badaniami i gospodarką regionu

text
Antoni Gryzina-Lasek — lekarz, balneolog, inicjator eksploatacji źródeł w Szczawie i budowy pijalni.
Franciszek Jan Kmietowicz — lekarz i balneolog; propagator wartości szczawskich wód.
Baltazar Hacquet — przyrodnik i balneolog; badał i klasyfikował wody regionu.
Stanisław Staszic — autor ważnej wzmianki o wodach kwaśnych w Szczawie.
Jerzy Chrząstowski — geolog; od 1958 r. prowadził rozpoznanie i badania szczawskich źródeł.
Stanisław Węcławik — geolog związany z badaniami karpackich wód mineralnych, w tym rejonu Szczawy.
Lucyna Rajchel — badaczka wód mineralnych Karpat, ważna dla szerszego ujęcia naukowego typu „szczawa”.
Adam Garlicki — geolog AGH związany z badaniami hydrogeologicznymi Karpat.
Tomasz Marszałkowicz — wcześniejsze zaplecze rodzinne i gospodarcze rodu Marszałkowiczów.
Maksymilian Marszałkowicz — właściciel i przedsiębiorca, który rozwinął gospodarkę leśną, papiernię, hutę szkła i kuźnice w kluczu kamienickim.
Kornelia Kirchner Marszałkowicz — współtwórczyni materialnej podstawy majątku kamienickiego.
Ludwik Kubala senior — zarządca dóbr.
Leopold Bossowski — zarządca dóbr.
Walery Wielogłowski — partner działań oświatowych i czytelniczych.
Szczęsny Morawski — regionalista i kronikarz korzystający z kamienickiej biblioteki.
Ferdynand Kudelka — historyk korzystający z biblioteki Marszałkowicza.
Lucjan Siemieński — literat i historyk korzystający z kamienickiego księgozbioru.
Adam Starzeński — zarządca i jeden z architektów idei ochrony Gorców.
Tadeusz Świerz-Zaleski — leśnik i współtwórca ochrony przyrody.
Władysław Szafer — autorytet naukowy wspierający ochronę Gorców.
Ludwik Wodzicki — właściciel tworzący rezerwat im. Władysława Orkana.
Jerzy Honowski — nadleśniczy, współtwórca i pierwszy dyrektor Gorczańskiego Parku Narodowego.
Stefan Michalik — badacz i popularyzator przyrody Gorców, ważny rzecznik utworzenia GPN.
Władysław Różański — autor opracowań o genezie GPN.
Jan Loch — leśnik, botanik-ekolog, wieloletni badacz Gorczańskiego Parku Narodowego.
Paweł Czarnota — badacz GPN, współtwórca publikacji naukowych o parku.
Paweł Armatys — badacz i pracownik służby parku, współautor monitoringu przyrodniczego.
Wojciech Grodzki — badacz problemów leśnych w Gorcach.
Jan Bodziarczyk — badacz związany z monitoringiem i ochroną przyrody GPN.
Mikołaj Kostkin — gajowy z Gorców, postać ważna dla pamięci leśnej i wojennej pogranicza gorczańskiego.
Stefan Lgocki — właściciel terenów leśnych w Łopusznej, ważny dla historii pogranicza gorczańskiego.
Zofia Kietlińska — związana z dworem łopuszańskim i wojenną pamięcią tego obszaru.

Zestawienie obejmuje zarówno ludzi bezpośrednio pracujących nad wykorzystaniem szczawskich wód, jak i tych, którzy tworzyli gospodarcze oraz przyrodnicze ramy rozwoju całego pasa gorczańskiego. 

Wojna i konspiracja w Szczawie i Gorcach

Tutaj dokumentacja jest najgęstsza. Szczawa stała się podczas wojny jednym z najważniejszych węzłów konspiracyjnych między Beskidem Wyspowym i Gorcami. Funkcjonowały tu struktury ZCZ, ZWZ i AK; jesienią i zimą 1944 r. Szczawa i Zalesie były głównymi kwaterami partyzantów, a na Polankach działało pole zrzutowe „Wilga”, przez które przechodziły zrzuty oraz grupy cichociemnych. 13 stycznia 1945 r. rozegrała się tzw. bitwa szczawska, a po wojnie pamięć tych wydarzeń skupiła się wokół kościółka partyzanckiego, odpustu partyzanckiego i Izby Pamięci 1 PSP AK. 

Najważniejsze postacie wojenne i konspiracyjne

text
Antoni Gryzina-Lasek „Dr Świder” — organizator Związku Czynu Zbrojnego na Podhalu i w rejonie Szczawy; zginął po aresztowaniu przez Gestapo.
Jan Faron — komendant placówki ZCZ w Szczawie; wcześniej współpracownik Gryziny-Laska przy rozlewni wód mineralnych; zginął w KL Dachau.
Wincenty Gawron — członek ZCZ związany ze Szczawą; aresztowany w fali represji po rozbiciu siatki.
Jan Stachura „Smrek” — nauczyciel i oficer; organizował pierwszą placówkę ZWZ obejmującą Kamienicę, Szczawę, Zasadne i Zbludzą.
Jan Adamczyk „Gryf” — przejął dowodzenie placówką AK po Janie Stachurze.
Franciszek Kurzeja „Świder” — człowiek pierwszej konspiracji w rejonie.
Władysław Madoń „Turek” — współorganizator lokalnej konspiracji.
Andrzej Florek — leśniczy; jego leśniczówka była miejscem kontaktowym ZCZ na Wyrębiskach Zalesiańskich.
Adam Stabrawa „Borowy” — dowódca 1 Pułku Strzelców Podhalańskich AK.
Julian Zapała „Lampart” — dowódca IV batalionu 1 PSP AK działającego w Gorcach i wokół Szczawy.
Józef Przedrzymirski „Sokół” — zastępca dowódcy IV batalionu.
Tadeusz Kosmowski „Las” — dowódca 10 kompanii IV batalionu.
Adam Czartoryski „Szpak” — dowódca 11 kompanii IV batalionu.
Adam Winnicki „Pazur” — późniejszy dowódca 11 kompanii.
Kazimierz Karge „Biały” — dowódca plutonu.
Teodor Budziński „Lotny” — dowódca plutonu.
Władysław Stasiak „Żmija” — dowódca plutonu.
Mikołaj Nowicki „Rosomak” — dowódca plutonu.
Artur Werner „Strzelba” — lekarz IV batalionu.
Aleksandra Mirecka „Jedynaczka” — sanitariuszka IV batalionu.
Zbigniew Faix-Dąbrowski „Bohun” — pisarz batalionu.
Jakub Drużbacki „Bohusz” — kwatermistrz.
Marcin Wąchała „Ibis” — podoficer prowiantowy.
Zdzisław Kaszycki „Wiesław” — poległ w bitwie szczawskiej 13 stycznia 1945 r.
Franz Tessik — Austriak walczący w szeregach 1 PSP AK; ranny w bitwie szczawskiej.
Jan Cieślak „Maciej” — współzałożyciel Izby Pamięci 1 PSP AK w Szczawie.
Zygmunt Joniec „Zyg” — współzałożyciel Izby Pamięci.
Józef Kulpa „Owoc” — współzałożyciel i merytoryczny gospodarz Izby Pamięci.
Antoni Samek „Sokół” — współzałożyciel Izby Pamięci.
Edward Fąfara — proboszcz Szczawy, który wspierał instytucjonalizację pamięci o 1 PSP AK.
Bronisław Czepczak-Górecki „Zwijak 2” — cichociemny zrzucony w rejonie Szczawy.
Jan Matysko „Oskard” — cichociemny zrzucony na „Wildze”.
Jan Parczewski „Kraska” — cichociemny zrzucony na „Wildze”.
Zdzisław Sroczyński „Kompresor” — cichociemny zrzucony na „Wildze”.
Witold Uklański „Herold” — cichociemny zrzucony na „Wildze”.
Stanisław Dmowski „Podlasiak” — cichociemny związany ze zrzutami szczawskimi.
Bernard Bzdawka „Siekiera” — cichociemny zrzucony w rejonie Szczawy.
Przemysław Bystrzycki „Grzbiet” — cichociemny zrzucony w rejonie Szczawy.
Adam Mackus „Prosty” — cichociemny zrzucony w rejonie Szczawy.
Kazimierz Raszplewicz „Tatar 2” — cichociemny zrzucony w rejonie Szczawy.
Marian Skowron „Olcha 2” — cichociemny zrzucony w rejonie Szczawy.
Antoni Tomiczek — pilot biorący udział w ostatnich zrzutach na „Wildze”.
Mieczysław Dydyński — proboszcz Kamienicy zamordowany po represjach niemieckich.
Szymon Łaskuda — ofiara szerszej fali represji w regionie.
Władysław Pawlak — ofiara represji po rozbiciu siatek konspiracyjnych.
Edward Wojtusiak — kapłan represjonowany przez Niemców, związany z siecią oporu regionu.
Adam Sekuła — zamordowany przez Gestapo.
Marek Krieger — ofiara Auschwitz.
Tadeusz Powalisz — nauczyciel represjonowany za działalność konspiracyjną.

Wszystkie osoby w tym bloku są potwierdzone źródłami dotyczącymi konspiracji, 1 PSP AK, pola zrzutowego „Wilga”, bitwy szczawskiej oraz powojennej instytucjonalizacji pamięci partyzanckiej. 

Wielki korpus nazwisk żołnierzy IV batalionu 1 PSP AK działającego w Gorcach i rejonie Szczawy

text
Adamczyk [imię niepodane w źródle], ps. „Lis 2” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Batkiewicz Mieczysław „Topola” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Bachul Jan — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Bańkosz Michał „Cygan” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Barcik Kazimierz „Wacek” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Bechounek Zbigniew „Fruwak” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Bednarski Józef „Sikukuni” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Berke Bolesław „Bolek” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Błachut Jan „Baca” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Bielski Antoni „Giewont” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Bieleś Stanisław „Bystry” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Borowicz Albin „Jastrząb” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Borowicz Jan „Wicher” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Borowicz Jan „Pocisk” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Borzędowski Władysław „Wrzos” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Bryl Adam „Kujawiak” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Bryniarski Adam „Ryś” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Bryniarski Władysław „Motyl” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Budarkiewicz Włodzimierz „Podkowa” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Budzyński Teodor „Lotny” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Budzyk Józef „Jawor” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Bularz Józef „Sosna” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Burtan Stanisław „Wiórko” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Chełminiak Franciszek „Tygrys” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Chełminiak Kazimierz „As” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Chlipała Karol „Lina” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Chlipała Ludwik „Orlik” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Cholewska Krystyna „Kuba” — żołnierzyni/łączniczka ujęta w stanie osobowym oddziału.
Chrobak Władysław „Wróbel 1” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Ciesielka Franciszek „Karo” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Cieśla Władysław „Władek” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Cieśla Edward „Edek” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Czajecki Jan „Mech” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Czartoryski Adam „Szpak” — dowódca kompanii.
Czeremszyński Eugeniusz „Cis” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Czubernat Tadeusz „Płomień” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Dańkowski Mieczysław „Wicher” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Dąbrowski Konstary „Dąbrowa” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Długoszewski Zbigniew „Zbyszek” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Dobrowolski Jan „Adolf” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Dobrzański Wojciech „Drzewo” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Domagała Antoni „Brzoza” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Drewniak Józef „Orlik” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Drużbacki Marian „13-ka” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Drużbacki Jan „Osa” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Drużbacki Jakub „Bohusz” — kwatermistrz i żołnierz IV baonu.
Dudzik Zdzisław „Dąbek” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Durek Józef „Czarny” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Dziadkowiec Leon „Lwiątko” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Dziech Alojzy „Giewont” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Dzioboń Stanisław „Herkules” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Faix-Dąbrowski Zbigniew „Bohun” — pisarz batalionu.
Fąfrowicz Stanisław „Kościelny” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Felczak Wacław „Madziar” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Fit Jan „Karp” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Fryźlewicz Józef „Góra” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Gabryś Franciszek „Zbójnik” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Galica Tadeusz „Lawa” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Garbacz Józef „Szczupak” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Garstecki Wiesław „Poznaniak” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Garycki Zbigniew „Junak” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Gawlak Curuś Stanisław „Cygan” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Gawlak Curuś Andrzej „Bandzior” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Gąsior Maciej „Kos” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Giblak Stanisław „Gil” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Giełdczyński Eugeniusz „Kosa” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Giełdczyński Władysław „Kwiczoł” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Gigoń Franciszek „Pstrąg” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Głowiński Jan „Czech” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Gniadek „Wiarus” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK; imię nieczytelne w szybkim dostępie źródłowym.
Gober Jan „Gołąb” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Gruzina-Lasek Sławomir „Piotruś” — żołnierz IV baonu, syn Antoniego Gryziny-Laska.
Guzik Stanisław „Lis 2” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Goc Andrzej „Szpon” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Goc Michał „Mech” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Gorczewski Ignacy „Brzoza” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Gorczewski Wincenty „Mewa” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Grabara Karol „Karolik” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Gross Franciszek „Jodła” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Hobot Bolesław „Świstak” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Hobot Marian „Pszczółka” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Jankowski Jan „Jastrzębiec” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Janik Mieczysław „Bela” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Janusz Edward „Chomik” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Jarząbek Franciszek „Słowik” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Jaśkowski Jan „Boruta” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Jaśkowski Zygmunt „Łamigłówka” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Jędrol Franciszek „Franek” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Jędryka Walenty „Zjawa” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Kalec Stanisław „Jarząbek” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Kalec Wincenty „Piekarz” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Kalisz Franciszek „Kalina” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Kantor Józef „Kant” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Kamiński Józef „Topór” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Karge Walenty „Biały” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Karkosiński Ryszard „Józik” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Kasela Jan „Zając” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Kemmer Kazimierz „Kruk” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Klimowski Jan „Mróz” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Kiedroń Tadeusz „Piorun” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Kieta Franciszek „Limba” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Kieta Jan „Karp” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Kipta Stanisław „Modrzew” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Kmiecik Józef „Góral” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Konik Stanisław „Pług” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Koper Władysław „Lis 3” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Kordeczka Jan „Pomsta” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Korona Władysław „Zawieja” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Korotkow Michała „Michał” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK; zapis imienia wymaga weryfikacji.
Kosecki Mieczysław „Rogacz” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Kosecki Wacław „Korab” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Kosmowski Tadeusz „Las” — dowódca kompanii.
Kosowicz Jerzy „Juhas” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Kozak Józef „Pik” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Kozak Stanisław „Wisła” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Kościelniak Tadeusz „Silny” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Kowalewski Jerzy „Jur” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Kowalsi Lucjan „Dziki” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Kromka Józef „Karaś” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Krzystyniak Aleksander „Szarotka” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Kuczaj Jan „Harnaś” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Kuczyński Czesław „Wojtek” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Kubrak Józef „Wielki” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Kwiatkowski Leopold „Cis” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Lasota Stanisław „Mirga” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Lasyk Józef „Śliwa” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Lenard Franciszek „Łagodny” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Leszczyński Bronisław „Tur” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Lupa Jan „Wróbel 2” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Ładusiak Ludwik „Wilk” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Łas Szczepan „Kruk” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Maciaszek Stefan „Sęp” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Maciaszek Wiesław „Longin” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Majerczak Stanisław „Rikitiki” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Makuła Józef „Tygrys” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Makowski Ryszard „Myszka” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Maniowski Kleofas „Wilk” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Marczyński Aleksander „Strzemię” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Matyjasik Marian „Staszek” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Matykiewicz Zbigniew „Krakus” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Medes Ryszard „Rysiek” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Michalecki Władysław „Świstak 2” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Mirecka Aleksandra „Jedynaczka” — sanitariuszka.
Mnichowski Michał „Żbik” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Morawa Tadeusz „44” — podoficer broni.
Mordarski Marian „Orzeł” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Nastek Jerzy „Wojtek” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Nawara Stanisław „Fajka” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Niemiec Stefan „Zawzięty” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Nowicki Mikołaj „Rosomak” — dowódca plutonu.
Nyka Jan „Pantera” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Nyka Józef „Szpis” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Oczkoś Władysław „Władek” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Oleksy Józef „Bożek” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Oleś Zbigniew „Dog” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Oprządek Edward „Szyszka” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Plewa Andrzej „Jeleń” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Plewa Jan „Sokół 2” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Plewa Józef „Kopytko” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Plewa Ludwik „Buczek” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Pintscher Alfred „Alf” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Pisarski Władysław „Piwonia” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Piszczek Andrzej „Juhasik” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Podczerwiński Jan „Szczygieł” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Polak Józef „Cień/Józef” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Polaczyk Bronisław „Dziadek” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Porzycki Ignacy „Wiewiór” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Próchnicki Władysław „Tarzan” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Przedrzymirski Józef „Sokół” — zastępca dowódcy.
Radoń Antoni „Niedźwiedź” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Rajski Czesław „Krokus” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Rajski Kazimierz „Leszek” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Rapacz Józef „Szejk” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Rauch Edward „Głuchy” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Ryś Jan „Suseł” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Schweiger Ludwik „Siwy” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Siećko Józef „Świerk” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Sieńka Jan „Mars” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Skorupka Tadeusz „Perć/Pyrć” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Skorupka Zdzisław „Koliba” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Skowronek Antoni „Antek” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Stabrawa Adam „Borowy” — dowódca pułku.
Stasiak Stanisław „Żmija” — dowódca plutonu.
Stawiarski Jan „Bimber” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Stąpor Stanisław „Gaik” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Stoch Stanisław „Jeleń” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Stołowski Stanisław „Iskra” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Stokłosa Stanisław „Kurek” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Styczeń Zenon „Zenek” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Suliga Stanisław „Sosna” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Szrawski Leszek „Lech” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Szeliga Stanisław „Sosna” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Szlaga Jan „Pistolet” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Szubert Gerhard „Gerhard” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Szydło Stanisław „Igła” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Szymusiak Stanisław „Zorza” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Szymański Kazimierz „Natan” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Ścierański Władysław „Podbipięta” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Tokarczyk Józef „Szum” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Turek Edward „Wrona” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Uznański Józef „Jeleń” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Walczak Marian „Dąb” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Warmuz Ludwik „Ptaszek” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Wawrzuta Zygmunt „Śmigły” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Wąchała Marcin „Ibis” — podoficer prowiantowy.
Werner Artur „Strzelba” — lekarz.
Węglarz Jan „Gałązka” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Węglarz Józef „Ryś” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Wielgus Kazimierz „Szczerbiec” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Wielkiewicz Bronisław „Skok” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Winnicki Adam „Pazur” — dowódca kompanii.
Wiśniewski Roman „Nadek” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Woziński Antoni „Felek” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Wróbel Stanisław „Skowronek” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Wojtowicz Michał „Dąb” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Wolski Leopold „Wilk” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Wojdyła Stanisław „Szum” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Wójcik Józef „Świerk” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Wójcikiewicz Witold „Wyga” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Wójtowicz Witold „Sarna” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Zagarowicz Władysław „Kukulika” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Zapała Julian „Lampart” — dowódca IV baonu.
Zboiński Heliodor „Heil” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Zubek Jan „Łukasz” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Zubek Jan „Jur” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.
Zubek Teofil „Wiewiórka” — żołnierz IV baonu 1 PSP AK.

Ten blok jest celowo katalogowy: dla części żołnierzy nie znalazłem w szybkodostępnych zasobach osobnych, pełnych biogramów, ale ich obecność w składzie IV batalionu 1 PSP AK jest potwierdzona źródłowo. To bardzo ważny fragment „wielkiej kroniki ludzi regionu”, bo pokazuje, że historia Szczawy i Gorców nie składała się wyłącznie z kilku dowódców, lecz z całych sieci lokalnych i ponadlokalnych uczestników walki. 

Od PRL do współczesności

Po wojnie Szczawa nie stała się uzdrowiskiem, ale nie przestała żyć pamięcią, kulturą i ambicją rozwoju. W PRL ukształtowały się najważniejsze lokalne instytucje pamięci: kościół partyzancki, coroczny odpust partyzancki, a później Izba Pamięci 1 PSP AK. Równocześnie rozwijały się zespoły regionalne, kultura lokalna, sport amatorski i nowe sieci społeczne. W XXI wieku doszedł do tego samorząd szczawski, nowe stowarzyszenia i współcześni ambasadorzy regionu. 

Katalog osób od PRL do dziś

text
Edward Fąfara — pierwszy proboszcz erygowanej parafii w Szczawie; ważny budowniczy życia religijnego i pamięci partyzanckiej.
Kazimierz Ochab — kapłan, który rozpoczął budowę kościoła w Szczawie.
Jan Lech — proboszcz Kamienicy i kontynuator działań na rzecz organizacji parafii w Szczawie.
Tadeusz Kardyś — kapłan pracujący w Szczawie, ważny dla formacji młodzieży.
Janina Staszałek — siostra służebniczka, animatorka życia religijnego i teatralnego w Szczawie.
Kazimierz Borczewski — wikariusz, wspierający rozwój teatru religijnego.
Stanisław Śmiałek — powojenny proboszcz Kamienicy.
Kazimierz Pach — długoletni proboszcz Kamienicy.
Jan Betlej — współczesny proboszcz Kamienicy.
Leon Strządała — autor rzeźb do ołtarzy kościoła w Kamienicy.
Jerzy Lubański — autor polichromii kościoła w Kamienicy.
Józef Gucwa — biskup, który poświęcił Izbę Pamięci 1 PSP AK.
Rozalia Wójcik Rajnfus — współzałożycielka Zespołu Regionalnego GORCE.
Anastazja Jawor Wojcieszak — współzałożycielka Zespołu Regionalnego GORCE.
Władysław Opyd — współzałożyciel Zespołu Regionalnego GORCE.
Stanisław Chmielowski — współzałożyciel Zespołu Regionalnego GORCE.
Stanisław Kurzeja — współzałożyciel Zespołu Regionalnego GORCE.
Czesław Kyrcz — członek pokolenia budującego GORCE.
Zbigniew Tokarczyk — członek pokolenia budującego GORCE.
Józef Rusnarczyk — członek pokolenia budującego GORCE.
Czesław Kukuczka — członek pokolenia budującego GORCE.
Stanisława Cepielik — filar zespołu GORCE.
Maria Opyd — filar zespołu GORCE.
Józefa Cepielik — filar zespołu GORCE.
Eleonora Kucia — filar zespołu GORCE.
Mieczysław Franczyk — śpiewak, gawędziarz, tancerz i jedna z najważniejszych postaci zespołu GORCE.
Zofia Majewska — ważna postać zespołu GORCE.
Mieczysław Marek — kierownik zespołu GORCE i wieloletni dyrektor ośrodka kultury.
Elżbieta Citak — obecna instruktorka i opiekunka zespołu GORCE.
Franciszek Kurzeja — nieżyjący już prymista z Kiczni, laureat Nagrody Kolberga, ważny dla muzycznej tożsamości regionu.
Władysław Ścianek — prymista ze Zbludzy, ważny dla tradycyjnego muzykowania.
Jan Kurzeja — muzyk związany z zespołem GORCE.
Marian Dudzik — muzyk związany z zespołem GORCE.
Paweł Miśkowicz — muzyk związany z zespołem GORCE.
Jakub Drabik — współczesny instrumentalista ludowy i reprezentant regionu.
Wojciech Citak — współczesny muzyk ludowy.
Szymon Citak — współczesny muzyk ludowy.
Patryk Cedzidło — współczesny muzyk ludowy.
Paulina Kurzeja — współczesna muzykantka regionu.
Anna Więcławek — współczesna muzykantka regionu.
Bożena Gierczyk — założycielka, kierowniczka, instruktorka i regionalistka Zespołu Regionalnego Zasadnioki.
Mirosław Gorczowski — kierownik kapeli zespołu Zasadnioki.
Mieczysław Mikołajczyk — prezes oddziału Związku Podhalan w Szczawie.
Zygmunt Opyd — wiceprezes oddziału Związku Podhalan w Szczawie.
Julia Mazurek — sekretarz oddziału Związku Podhalan w Szczawie.
Małgorzata Gorczowska — skarbnik oddziału Związku Podhalan w Szczawie.
Stanisław Rusnak — chorąży i członek władz Związku Podhalan w Szczawie.
Grzegorz Rusnak — chorąży oddziału Związku Podhalan w Szczawie.
Miłosz Mucha — chorąży oddziału Związku Podhalan w Szczawie.
Władysław Gorczowski — członek komisji rewizyjnej Związku Podhalan w Szczawie.
Kinga Rucińska — członkini komisji rewizyjnej Związku Podhalan w Szczawie.
Janusz Marek Opyd — pełnomocnik ds. utworzenia gminy Szczawa, a następnie pierwszy wójt nowej gminy.
Jarosław Augustyniak — konkurent w wyborach na wójta i radny nowej gminy; ważna postać lokalnej sceny publicznej.
Patryk Mikołajczyk — radny gminy Szczawa.
Roman Chlipała — radny gminy Szczawa.
Bożena Węglarz — radna gminy Szczawa.
Mateusz Zięba — radny gminy Szczawa.
Małgorzata Ogiela — radna gminy Szczawa.
Janusz Chlipała — radny gminy Szczawa.
Marzena Faltyn — radna gminy Szczawa.
Krzysztof Opyd — radny gminy Szczawa.
Andrzej Kaliciński — radny gminy Szczawa.
Bożena Opyd — radna gminy Szczawa.
Jerzy Majerski — radny gminy Szczawa.
Kinga Figura — radna gminy Szczawa.
Zbigniew Chlipała — prezes OSP Szczawa.
Piotr Kuziel — wiceprezes-naczelnik OSP Szczawa.
Piotr Jagieła — skarbnik OSP Szczawa.
Krzysztof Kuziel — zastępca naczelnika OSP Szczawa.
Alina Krzak — sekretarz OSP Szczawa.
Robert Rusnak — gospodarz OSP Szczawa.
Leszek Więcławek — członek zarządu OSP Szczawa.
Andrzej Mikołajczyk — członek zarządu OSP Szczawa.
Konrad Talar — sportowiec związany z KS Talar Team Szczawa.
Artur Opyd — sportowiec związany z KS Talar Team Szczawa.
Paweł Talar — sportowiec związany z KS Szczawa oraz Dyrektor Szkoły
Katarzyna Talar — zawodniczka związana z tenisem stołowym i turniejami w Szczawie.
Patrycja Talar — zawodniczka związana z KS Talar Team Szczawa.
Alicja Talar — Nauczycielka oraz żona Dyrektora
Beata Mrówka — zawodniczka KS Gorczańska Krynica Szczawa.
Ewa Kurnyta — zawodniczka KS Gorczańska Krynica Szczawa.
Halina Mikołajczyk — zawodniczka KS Gorczańska Krynica Szczawa.
Lucyna Mikołajczyk — zawodniczka KS Gorczańska Krynica Szczawa.
Patrycja Mikołajczyk — zawodniczka związana z klubem sportowym w Szczawie.
Janusz Kasperkiewicz — współczesny zawodnik KS Szczawa.
Marek Majchrzak — prezes MKS Gorce.
Dariusz Adamczyk — wiceprezes MKS Gorce.
Teofil Więcławek — skarbnik MKS Gorce.
Maciej Mikołajczyk — sekretarz MKS Gorce.
Andrzej Chryczyk — działacz MKS Gorce.
Mateusz Augustyn — działacz MKS Gorce.
Jerzy Franczyk — działacz MKS Gorce.
Bożena Gierczyk — jednocześnie regionalistka i animatorka kultury młodego pokolenia.
Karolina Gromala — współczesna gawędziarka z Kamienicy, nagradzana w regionie.
Monika Cepielik — współczesna gawędziarka z Kamienicy.
Mateusz Cepielik — współczesny gawędziarz z Kamienicy.
Łucja Wojtas — młoda gawędziarka z Kamienicy.
Olga Marcisz — młoda reprezentantka folkloru z Zasadnego.
Milena Rucińska — młoda śpiewaczka ze Szczawy.
Anna Gorczowska — młoda śpiewaczka z Zasadnego.
Zofia Opyd — młoda reprezentantka śpiewu regionalnego z Kamienicy.
Kamila Bieniek — młoda multiinstrumentalistka z Kamienicy.
Ewelina Rusnak — współczesna twórczyni i laureatka konkursów z Szczawy.
Małgorzata Mrówka — współczesna twórczyni i laureatka konkursów z Szczawy.
Wojciech Rusnak — współczesny twórca i laureat konkursów z Szczawy.
Janina Kajzar — laureatka konkursów twórczości z Szczawy.
Józefa Wierzycka — laureatka konkursów twórczości z regionu.
Michał Wójcik — historyk-regionalista z Mszany Dolnej, ważny dla współczesnych badań sąsiedniego obszaru gorczańskiego.
Elżbieta Dutka — badaczka literatury i gór, mieszkanka Szczawy, związana z popularyzacją pamięci o Józefie Bieńku.
Paweł Tokarczyk — współtwórca i popularyzator Szlaku Armii Krajowej na Ziemi Limanowskiej, ważny dla dokumentacji Szczawy.
Józef Bieniek — historyk, poeta, żołnierz AK; autor ważnych opracowań i wspomnień o regionie oraz 1 PSP AK.

Ten blok łączy duchowieństwo, kulturę, folklor, sport, straż pożarną, samorząd, regionalistykę i młodych laureatów, którzy dziś realnie budują obieg pamięci o Szczawie i Gorcach. Współczesne nazwiska celowo są szersze niż „kanon” historyczny, bo użytkownik prosił również o ludzi lokalnych, żywych i aktywnych dziś. 

Najważniejsze listy i gotowy materiał do publikacji

Najważniejsze postacie historyczne Szczawy i Gorców — w mojej syntezie do ścisłego jądra należą: św. Kinga, ksieni Katarzyna, Maksymilian Marszałkowicz, Antoni Gryzina-Lasek, Baltazar Hacquet, Stanisław Staszic, Władysław Orkan, Ludwik Wodzicki, Władysław Szafer, Adam Starzeński, Tadeusz Świerz-Zaleski, Jerzy Honowski, Jan Rosiek, Mieczysław Dydyński, Antoni Gryzina-Lasek „Dr Świder”, Jan Faron, Jan Stachura „Smrek”, Jan Adamczyk „Gryf”, Adam Stabrawa „Borowy”, Julian Zapała „Lampart”, Zdzisław Kaszycki „Wiesław”, Edward Fąfara, Bożena Gierczyk, Mieczysław Mikołajczyk i Janusz Opyd. To jest już lista ludzi, bez których nie da się opowiedzieć ani historii dawnej, ani wojennej, ani współczesnej tożsamości Szczawy. 

Największy wpływ na rozwój Szczawy mieli przede wszystkim: Maksymilian Marszałkowicz jako organizator gospodarki klucza kamienickiego; Antoni Gryzina-Lasek jako twórca nowoczesnej opowieści o pijalni i wodach; Jan Rosiek, Kazimierz Ochab i Edward Fąfara jako budowniczowie instytucji religijnej i pamięci wspólnotowej; Jerzy Chrząstowski i późniejsi badacze hydrogeologii; a w czasach najnowszych Janusz Opyd i środowisko dążące do utworzenia gminy oraz uzdrowiskowego statusu Szczawy. 

Bohaterowie wojenni to nie tylko dowódcy. Owszem, centralne miejsce zajmują Adam Stabrawa, Julian Zapała, Józef Przedrzymirski, Jan Cieślak, Antoni Samek, Zygmunt Joniec, cichociemni zrzuconi na „Wildze” oraz poległy Zdzisław Kaszycki. Ale równie ważni są Jan Faron, Wincenty Gawron, Andrzej Florek, lokalni gospodarze ukrywający „spalonych”, a także setki żołnierzy IV baonu, których imiona i nazwiska przetrwały w listach osobowych. Właśnie ten szeroki zbiorowy wysiłek tłumaczy, dlaczego okolice Szczawy w pamięci konspiracyjnej funkcjonowały jako wyjątkowe centrum oporu. 

Ludzie kultury i folkloru to przede wszystkim środowisko zespołu GORCE, ZASADNIOKÓW oraz Związku Podhalan: Rozalia Rajnfus, Anastazja Wojcieszak, Władysław Opyd, Stanisław Kurzeja, Mieczysław Franczyk, Mieczysław Marek, Elżbieta Citak, Franciszek Kurzeja, Władysław Ścianek, Bożena Gierczyk, Mirosław Gorczowski, Jakub Drabik, Wojciech Citak, Szymon Citak, Patryk Cedzidło, Paulina Kurzeja i Anna Więcławek. To oni zabezpieczają ciągłość przekazu od starszych śpiewaków i prymistów do dzieci i młodzieży. 

Ludzie nauki i kronikarze regionu to Jan Długosz, Stanisław Staszic, Baltazar Hacquet, Władysław Szafer, Jerzy Chrząstowski, Stanisław Węcławik, Lucyna Rajchel, Jan Loch, Stefan Michalik, Michał Wójcik, Elżbieta Dutka, Józef Bieniek i Paweł Tokarczyk. Bez ich zapisków, badań i popularyzacji duża część pamięci o Szczawie i Gorcach zostałaby rozproszona albo zamieniona w niezweryfikowaną lokalną legendę. 

Autorski ranking pięćdziesięciu osób, które najmocniej wpłynęły na historię Szczawy i Gorców — to już synteza interpretacyjna, oparta na całym materiale powyżej, a nie prosty „ranking popularności”. Mój porządek jest taki: św. Kinga; ksieni Katarzyna; Maksymilian Marszałkowicz; Antoni Gryzina-Lasek; Baltazar Hacquet; Stanisław Staszic; Władysław Orkan; Ludwik Wodzicki; Władysław Szafer; Adam Starzeński; Tadeusz Świerz-Zaleski; Jerzy Honowski; Stefan Michalik; Jan Rosiek; Mieczysław Dydyński; Jan Lech; Edward Fąfara; Jerzy Chrząstowski; Franciszek Jan Kmietowicz; Jan Stachura; Jan Adamczyk; Jan Faron; Wincenty Gawron; Andrzej Florek; Adam Stabrawa; Julian Zapała; Józef Przedrzymirski; Jan Cieślak; Józef Kulpa; Antoni Samek; Zygmunt Joniec; Zdzisław Kaszycki; Bronisław Czepczak-Górecki; Jan Matysko; Zdzisław Sroczyński; Witold Uklański; Rozalia Rajnfus; Anastazja Wojcieszak; Władysław Opyd; Stanisław Kurzeja; Mieczysław Franczyk; Mieczysław Marek; Elżbieta Citak; Franciszek Kurzeja; Władysław Ścianek; Bożena Gierczyk; Mieczysław Mikołajczyk; Elżbieta Dutka; Paweł Tokarczyk; Janusz Opyd. To zestawienie najpełniej łączy początki własnościowe, rozwój gospodarczy, uzdrowiskowe ambicje, ochronę Gorców, wojnę, pamięć i współczesne przywództwo lokalne. 

Zapomniane osoby, które szczególnie warto wydobyć: Mikołaj Pierzga, Bernard ze Starego Sącza, Grzegorz ze Starego Sącza, Ludwik Kubala senior, Leopold Bossowski, Antoni Skąpski, Jan Faron, Andrzej Florek, Franz Tessik, Aleksandra Mirecka, Jakub Drużbacki, Marcin Wąchała, Mikołaj Kostkin, Władysław Ścianek, a także szeroki korpus szeregowców IV baonu 1 PSP AK. To właśnie tu kryje się najcenniejsza warstwa przyszłej lokalnej kroniki: ludzie, o których dziś pamięta już głównie dokument, fotografia, metryka lub tablica. 

Propozycja serii social media „Ludzie Szczawy — historie, które trzeba znać”

Można z tego zrobić bardzo mocną serię minimum dwudziestu odcinków. Proponuję taki układ redakcyjny:
Odcinki o początkach — „Kto naprawdę założył tę dolinę?”, „Klaryski, które urządzały świat nad Kamienicą”, „Pierwsi znani z imienia ludzie parafii”, „Mikołaj Pierzga i zapomniane osiedla”.
Odcinki o źródłach i uzdrowisku — „Jan Długosz i pierwsza wzmianka o szczawach”, „Staszic i Hacquet: nauka odkrywa Szczawę”, „Antoni Gryzina-Lasek — człowiek, który chciał zrobić z niej uzdrowisko”, „Dlaczego Szczawa nie została drugim Krynicą?”.
Odcinki o dworze i gospodarce — „Maksymilian Marszałkowicz: pan Kamienicy i Szczawy”, „Papiernia, huty i kuźnice w sercu Gorców”, „Biblioteka, do której przyjeżdżali historycy”.
Odcinki wojenne — „Szczawa jako serce konspiracji”, „Jan Faron — komendant, o którym za mało się mówi”, „Bitwa szczawska krok po kroku”, „Cichociemni na Wildze”, „Kościół partyzancki i Izba Pamięci”, „Sto nazwisk z IV baonu: zwykli ludzie, niezwykła wojna”.
Odcinki o kulturze i pamięci — „Kim byli pierwsi twórcy zespołu GORCE?”, „Bożena Gierczyk i fenomen Zasadnioków”, „Muzykanci ze Zbludzy, Zasadnego i Kamienicy”, „Jak folklor ocalił pamięć regionu”.
Odcinki współczesne — „Po co Szczawie własna gmina?”, „Janusz Opyd i nowy etap historii”, „Młodzi ambasadorzy Szczawy”, „OSP, Związek Podhalan i ludzie codziennej wspólnoty”. Te odcinki wynikają bezpośrednio z udokumentowanych postaci i procesów zebranych powyżej. 

Jeżeli potraktować tę bazę jako fundament do dalszej pracy archiwalnej, to następne kroki są czytelne: metryki kamienickie i szczawskie, nekrologi, księgi szkolne, kroniki OSP, multimedia odpustu partyzanckiego, stare roczniki „Gorczańskich Wieści”, relacje rodzinne oraz kwerenda w zasobach IPN i archiwów diecezjalnych. Już jednak na tym etapie można uczciwie powiedzieć, że powstał szkic wielkiej kroniki ludzi Szczawy i Gorców, obejmujący nie kilka znanych nazwisk, lecz całe środowiska, pokolenia i sieci lokalnej pamięci

bądźmy w kontakcie

Masz jakieś pytanie?
Skontaktuj się ze mną!